سومین دوسالانه تذهیب های قرآنی
 
هنرمند اصفهانی: ضرورت توجه طراحان فرش به سلیقه مخاطب امروز

 هنرمند اصفهانی: ضرورت توجه طراحان فرش به سلیقه مخاطب امروز
هنرمند اصفهانی: ضرورت توجه طراحان فرش به سلیقه مخاطب امروز
خطوط و انحناها را به هم پیوند می‌دهند و طرحی نو خلق می‌کنند. طرحی که رنگ‌های تیره و روشن به آن جان می‌بخشد و چشم‌های اهل هنر را مجذوب می‌سازد. این طرح و نقوش رنگی، راهی کارگاه و کارخانه‌ها می‌شود تا رج به رج بافته شود و فرشی زیبا را راهی بازارهای دور و نزدیک کند.


به همت مؤسسه آفرینش‌های هنری آستان قدس رضوی برای نخستین بار، طراحی فرش و کاشی سنتی به محورهای اصلی ششمین دوسالانه تذهیب‌های قرآنی افزوده شد به این مناسبت پای سخن علیرضا اسماعیل‌پور هنرمند طراح فرش می‌نشینیم که چندی پیش به عنوان مدرس نخستین کارگاه این دوسالانه با محوریت طراحی فرش، میهمان نگارخانه رضوان مشهد شد.

• از نقاشی ایرانی تا طراحی فرش
علیرضا اسماعیل‌پور سال 1352 در اصفهان دیده به جهان گشود. دوران نوجوانی را با تحصیل در رشته نقاشی ایرانی(مینیاتور) در یکی از هنرستان‌های این شهر هنرپرور و بهره‌گیری از محضر استادان نام‌دار سپری کرد. هر چند قبل از آنکه وارد هنرستان و مشغول به فراگیری طراحی فرش و نگارگری شود نیز، رنگ و نقطه فرش کار می‌کرد. پس از اتمام دوران سربازی، تحصیلات دانشگاهی را در رشته «مرمت ابنیه» در تهران آغاز کرد و توانست بورسیه سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کشور را بگیرد. با اتمام تحصیلات دوران کارشناسی، سال 1379 به خارج از کشور رفت و در رشته پویانمایی در بلژیک تحصیل کرد. پس از 12 سال به ایران بازگشت و دوباره رشته طراحی فرش را ادامه داد. به گفته خودش هر فردی در درون خودش یک بازگشت به گذشته دارد.
این هنرمند اصفهانی در حال حاضر در کنار تدریس و فعالیت در زمینه طراحی فرش و نقاشی ایرانی، در پروژه‌های مرمتی نیز با دیگر دوستانش همکاری می‌کند. به عبارت دیگر زندگی کاری و هنری‌اش در اسکیس(کروکی)، نقشه فرش، کشیدن تابلو و طراحی برای قلم‌زن‌ها و گچ‌برها خلاصه می‌شود و فقط پویانمایی را کنار گذاشته است.

• لزوم طراحی رایانه‌ای
فرش دنیایی گسترده دارد که بعضی از ویژگی‌های آن به خوبی دیده نشده است. انرژی مثبت خاصی هم در میان خالقان طرح‌های مختلف فرش از اسلیمی، ختایی تا بته جقه‌ای و خشتی وجود دارد. اسماعیل‌پور با اشاره به اینکه هر طراحی، روحیه و حس و حال متفاوتی در زمان ایجاد این خط‌ها و انحناها دارد، می‌گوید: «از ده سالگی رنگ و نقطه فرش کار می‌کردم و از همان زمان ارتباط فوق‌العاده‌ای از نظر روحی با انحناها، خط‌ها و گردش‌های طرح فرش دارم که تا امروز این حس در وجودم مانده است. اما نمی‌دانم آیا طراحان جوان امروزی هم چنین حسی را دارند یا خیر. چرا که امروزه فرش‌ها با بهره‌گیری از نرم‌افزارهای رایانه‌ای طراحی می‌شود و طراحان فرش به ندرت ممکن است این کار را دستی انجام دهند». بی‌تردید نسل کنونی هم با نقش‌ها و خطوط درهم تنیده فرش‌ها بیگانه نیست. چرا که راه رفتن را بر روی همین نقش‌های پر گل و بوته یاد گرفته و طرح‌های قالی و قالیچه‌های ایرانی در ناخودآگاه او تأثیر گذاشته است.
این هنرمند درباره لزوم طراحی فرش با رایانه بیان می‌کند: «طراحی فرش به صورت دستی، نه برای طراحان و نه سفارش‌دهندگان امروزی از نظر اقتصادی به صرفه نیست. به طور مثال طرح اولیه فرش در انواع گوناگون رنگ‌آمیزی می‌شود تا بهترین زمینه رنگی آن طرح مشخص شود. ممکن است یک طرح، لاکی آن خوب جواب دهد و طرح دیگر، رنگ کرم آن، فرش بهتری شود. اگر بخواهیم این کار دستی انجام گیرد، هزینه انجامش گاه سه یا چهار برابر می‌شود. همچنین، طراحی رایانه‌ای فرش، سرعت و دقت بیشتری به کار طراحان می‌دهد و امکان تغییر طرح هم وجود دارد».
هنرمند برجسته کشور به وجود ویژگی رج‌شمار در هنر فرش‌بافی اشاره کرده و ادامه می‌دهد: «با وجود پیشرفت‌های تکنولوژیکی در عرصه طراحی فرش و دسترسی به نرم‌افزارهای مختلف، می‌توان یک طرح را برای فرش ماشینی و هم دست‌بافت استفاده کرد، اما برخی طرح‌ها در فرش ماشینی و بعضی دیگر در حوزه فرش دست‌بافت، خوب از کار در می‌آید. از طرف دیگر فرش ماشینی، چارت خیلی بسته، خشک و بی‌روحی دارد، در صورتی‌که فرش‌های دست‌بافت در هر منطقه‌ای طرح‌های خاص خودشان را دارند».

• رخ فرش؛ اولویت نخست مشتریان
کشورهایی مثل هند، چین، پاکستان و نپال در تولید فرش در جهان سهیم هستند. برای پیروزی در بازار پر فراز و نشیب امروز فرش، مخاطب‌شناسی نقش مهمی دارد که طراحان و تولیدکنندگان فرش کشور باید به آن توجه بیشتری کنند. اسماعیل‌پور در این باره می‌گوید: «در حال حاضر در قالب یک تیم شش هفت نفره با همکارانم به صورت گروهی در زمینه طرح فرش‌ها نظر می‌دهیم. اما نکته مهم، وجود یک تیم بازاریاب در کنار تیم ماست که وظیفه بررسی سلیقه مشتریان داخلی و خارجی را بر عهده دارند. زیرا مخاطبان امروزی فرش، به خصوص در خارج کشور علایق و سلیقه‌های متفاوتی دارند». او در ادامه از فرشی می‌گوید که به عنوان فرش برتر در یکی از بازارهای معروف فرش آلمان انتخاب شد. فرشی که شاید ما فقط حاضر باشیم یک بار طرح آن را ببینیم چه برسد که بخواهیم زیر پای‌مان با چنین طرحی مفروش شود.
این هنرمند اصفهانی با بیان اینکه اروپایی‌ها فرش‌های روستایی را بیشتر از فرش‌های شهری می‌پسندند، تصریح می‌کند: «امروزه رنگ فرش، چه در داخل و چه خارج از کشور، حرف اول را می‌زند و بر طرح آن ارجحیت دارد. چرا که رنگ، رخ فرش است و نقش مهمی بر مخاطب می‌گذارد». او با تأکید بر قدمت طولانی فرش ایرانی می‌گوید: «خریدار اروپایی فرش، ممکن است نام فرش ایران را شنیده باشد، اما او فقط بر اساس دو فاکتور اصلی فرشش را انتخاب می‌کند. ابتدا بودجه خودش و سپس فرشی که با تزیینات منزلش هماهنگ باشد. در این مسیر برایش فرقی نمی‌کند، آن فرش متعلق به کدام دیار باشد».

• دوسالانه‌ای با رنگ و بوی متفاوت
طراحان فرش دیروز با کوله‌باری از تجربه می‌توانند تازه‌واردهای حوزه طراحی فرش را راهنمایی کنند. اسماعیل‌پور در این میان خطاب به افرادی که می‌خواهند در این حوزه کارشان را شروع کنند، می‌گوید: «اصالت آثار و کارهای گذشتگان را خوب یاد بگیرید و سپس آن را با سلیقه نسل جدید تلفیق کنید. نباید طرح‌های گذشته را تکرار کرد بلکه باید در طرح و رنگ فرش تحول ایجاد کرد. در این مسیر، نیاز به مطالعه عمیق، شناخت دقیق طرح‌های گذشته و چند سالی ریاضت دارید تا قدم در مسیر موفقیت بگذارید».
او به برگزیده شدن یک فرش ایرانی در یکی از مسابقات جهانی فرش اشاره می‌کند و ادامه می‌دهد: «این فرش رنگ و بوی ایرانی نداشت، اما باز هم یک فرش ایرانی بود که با نگاه مدرن و متفاوتی توسط یکی از طراحان کشورمان خلق شده بود. بنابراین قرار نیست همیشه طرح‌هایی مثل اسلیمی و ختایی را دنبال کنیم. می‌توانیم فرشی متفاوت را به عنوان فرش ایرانی معرفی کنیم». بی‌شک افزوده شدن بخش طراحی فرش به محورهای ششمین دوسالانه تذهیب‌های قرآنی، نقش اثرگذاری در ترغیب فعالان این عرصه دارد.
این هنرمند نگارگر بیان می‌کند: «افزوده شدن دو محور طراحی فرش و طراحی کاشی سنتی، به این رویداد هنری کشور، بسیار خوشحالم کرد. در حوزه کاشی که مسابقه و جشنواره‌ای در کشور وجود ندارد و در حوزه طراحی فرش هم جز یکی دو برنامه مانند المپیاد فرش، رویداد دیگری وجود ندارد و خلاء چنین برنامه‌هایی در این حوزه‌ها در کشور حس می‌شد. امیدوارم این اتفاق خوب با جدیت و مدیریت درست توسط متولیان آن دنبال شود تا مشهد مقدس به یکی از پایگاه‌های مستحکم در حوزه طراحی فرش مبدل شود. از طرف دیگر، دانش‌جویان محصل در این رشته، امکان بیشتری برای ارائه و داوری آثارشان داشته باشند. بی‌تردید گنجاندن این محور، به دوسالانه تذهیب‌های قرآنی که طی پنج دوره برگزاری، جایگاه خودش را در کشور به اثبات رسانده است، ارزش خاصی دارد».
تاريخ: ۱۳۹۷/۶/۳۱
 
 

   محصولات فرهنگی

  نشر نفایس

  نگارخانه رضوان